Le Siman — שולחן ערוך, אורח חיים סימן קפ״ט (ב׳ סעיפים)
ברכה רביעית לא יאמר תתברך ולא יאמר בה החי כי אם בבית האבל ; ואומר בה ג׳ מלכיות, וג׳ הטבות הוא הטיב לנו הוא מטיב לנו והוא ייטיב לנו, ושלשה גמולות הוא גמלנו הוא גומלנו הוא יגמלנו ; ובבית האבל אומר ברוך אתה ה׳ אלהינו מלך העולם האל אבינו מלכנו בוראנו גואלנו קדושנו קדוש יעקב המלך החי הטוב והמטיב אל אמת דיין אמת וכו׳.
Et il comporte deux seifim (ב׳ סעיפים) : le siman règle le texte de la quatrième bénédiction du Birkat haMazon — הטוב והמטיב, celle qui fut instituée à Yavné. On n'y dit pas תתברך, et l'on n'y dit pas החי — sauf dans une maison de deuil. On y dit trois royautés (ג׳ מלכיות), trois bienfaits (הוא הטיב לנו הוא מטיב לנו והוא ייטיב לנו) et trois gratifications (הוא גמלנו הוא גומלנו הוא יגמלנו) — passé, présent, avenir. Le second séif donne le nossah propre à la maison de deuil, où l'on dit המלך החי et אל אמת דיין אמת ; pour le détail des lois du deuil, le siman renvoie à Yoré Déa.
Les 4 niveaux d'étude — Siman קפ״ט, ב׳ סעיפים
01
Disponible
רמת המתחיל
Base — Débutant & Intermédiaire
Texte hébreu des ב׳ סעיפים avec traduction française fluide. Explication : ברכה רביעית — הטוב והמטיב, לא יאמר תתברך, ולא יאמר בה החי כי אם בבית האבל, ג׳ מלכיות, ג׳ הטבות וג׳ גמולות, et le nossah de בית האבל. Cas pratiques du quotidien.
Pilpoul approfondi : גדר ברכה רביעית ותקנתה ביבנה (ברכות מ״ו ע״א, מ״ח ע״ב) ; לא יאמר תתברך — ההוספה במטבע ; מלכות ואזכרות ומחלוקת הגמרא אם הטוב והמטיב צריכה מלכות (ברכות מ״ט ע״א) ; המלך החי ובית האבל ; וטעה ולא אמרה — נפקא מינה לספק בדרבנן. בית יוסף, טור, רמב״ם (הל׳ ברכות), מגן אברהם, ט״ז, משנה ברורה וביאור הלכה, ערוך השולחן, כף החיים.
Récapitulatif structuré pour révision : le fil des ב׳ סעיפים — הטוב והמטיב, תתברך, ג׳ מלכיות, ג׳ הטבות וג׳ גמולות, ובית האבל. Conduite למעשה au quotidien, avec renvoi au Rav et lien siman 188 et 190.
Le Choulhan Aroukh HaRav de l'Admour HaZaken sur Orah Haïm siman 189 : texte intégral et force du psak par rapport au Mehaber — נוסח הברכה הרביעית, המלכיות וההטבות, ובית האבל. Le yesod et la conduite למעשה développés à partir du texte réel du Rav. Pour l'étude approfondie, renvoi à un Rav 'Habad.
Reconstruis ce siman selon les Rabbanim que TU suis. Choisis tes Poskim (Rav Ovadia, l'Admour HaZaken, le Rebbe, Ben Ish Hai, Mishna Berura, Rav Mordekhai Eliyahou…) — l'IA Daat reconstruit le siman avec leurs opinions, leurs raisonnements, et leurs divergences. Si tes Poskim ne traitent pas un point, l'IA te demande avant d'élargir.
הברכה הרביעית שבברכת המזון, שתקנוה ביבנה — הטוב והמטיב ביבנה תקנוה כנגד הרוגי ביתר (ברכות מ״ח ע״ב).
לֹא יֹאמַר תִּתְבָּרֵךְ
on ne dit pas « titbarach »
ברכה רביעית לא יאמר תתברך ולא יאמר בה החי כי אם בבית האבל (סעיף א).
שָׁלֹשׁ מַלְכֻיּוֹת
trois royautés
ואומר בה ג׳ מלכיות בא״י אלהינו מלך העולם האל אבינו מלכנו כו׳ המלך הטוב (סעיף א) ; ובגמרא הטוב והמטיב צריכה מלכות (ברכות מ״ט ע״א).
בֵּית הָאָבֵל
la maison de deuil
בבית האבל אומר… המלך החי הטוב והמטיב אל אמת דיין אמת וכו׳ (סעיף ב) ; ושם בלבד אומרים בה החי (סעיף א).
Structure du Siman — les ב׳ סעיפים
Séif
Cas
Din
Détail
א׳
נוסח הברכה הרביעית
✦ אין מוסיפין
ברכה רביעית לא יאמר תתברך ולא יאמר בה החי כי אם בבית האבל ; ואומר בה ג׳ מלכיות, וג׳ הטבות הוא הטיב לנו הוא מטיב לנו והוא ייטיב לנו, ושלשה גמולות הוא גמלנו הוא גומלנו הוא יגמלנו.
ב׳
נוסח בית האבל
✦ המלך החי
בבית האבל אומר ברוך אתה ה׳ אלהינו מלך העולם האל אבינו מלכנו בוראנו גואלנו קדושנו קדוש יעקב המלך החי הטוב והמטיב אל אמת דיין אמת וכו׳ ; ולעניין דיני האבלות מפנה הסימן ליורה דעה.
נוסח הברכה הרביעית — la conduite au quotidien
Cas
Source
Conduite
Idée maîtresse
תתברך
מחבר · סעיף א׳
✦ ne pas dire
On ne dit pas « titbarach » dans la quatrième bénédiction — le texte est une frappe reçue.
החי
מחבר · סעיף א׳
seulement en deuil
« Le Vivant » n'est dit qu'en maison de deuil, où il porte tout le sens de la consolation.
ג׳ מלכיות
מחבר · סעיף א׳
✦ trois
La bénédiction porte trois mentions de royauté, selon la Guemara Berakhot 49a.
ג׳ הטבות · ג׳ גמולות
מחבר · סעיף א׳
passé · présent · avenir
Il a fait du bien, Il fait du bien, Il fera du bien ; Il nous a comblés, Il nous comble, Il nous comblera.
בית האבל
מחבר · סעיף ב׳
nossah propre
Formule particulière : המלך החי הטוב והמטיב אל אמת דיין אמת ; le détail relève des lois du deuil.
Questions fréquentes — Siman קפ״ט
Dit-on « תתברך » dans la quatrième bénédiction selon le Siman 189 ?
Non. Selon le Choulhan Aroukh, Orah Haïm 189:1, « ברכה רביעית לא יאמר תתברך » (שו״ע או״ח קפ״ט:א) — dans la quatrième bénédiction (הטוב והמטיב) on ne dit pas « titbarach ». De même on n'y dit pas « le Vivant » : « ולא יאמר בה החי כי אם בבית האבל » (שו״ע או״ח קפ״ט:א) — sauf dans une maison de deuil.
Combien de royautés dit-on dans הטוב והמטיב selon le Siman 189 ?
Trois. Selon le Choulhan Aroukh, Orah Haïm 189:1, « ואומר בה ג׳ מלכיות » (שו״ע או״ח קפ״ט:א) — « בא״י אלהינו מלך העולם האל אבינו מלכנו כו׳ המלך הטוב » (שו״ע או״ח קפ״ט:א). Et l'on y dit trois bienfaits, « וג׳ הטבות הוא הטיב לנו הוא מטיב לנו והוא ייטיב לנו » (שו״ע או״ח קפ״ט:א), et trois gratifications, « ושלשה גמולות הוא גמלנו הוא גומלנו הוא יגמלנו » (שו״ע או״ח קפ״ט:א). La Guemara en donne la racine : « הטוב והמטיב צריכה מלכות » (Berakhot 49a).
Quel texte dit-on dans une maison de deuil selon le Siman 189 ?
Selon le Choulhan Aroukh, Orah Haïm 189:2, « בבית האבל אומר ברוך אתה ה׳ אלהינו מלך העולם האל אבינו מלכנו בוראנו גואלנו קדושנו קדוש יעקב המלך החי הטוב והמטיב אל אמת דיין אמת וכו׳ » (שו״ע או״ח קפ״ט:ב). C'est le seul endroit où l'on dit « le Vivant » dans la quatrième bénédiction, comme l'annonce le premier séif : « ולא יאמר בה החי כי אם בבית האבל » (שו״ע או״ח קפ״ט:א), et le siman renvoie pour le détail aux lois du deuil, dans Yoré Déa.