Un seul seif. Un objet idolâtre s’est mêlé à des objets permis, et l’on ne sait plus lequel. Il ne s’annule pas — jamais — et pourtant deux voies libèrent le mélange : le doute redoublé et l’objet disparu. Tout le siman tient dans une distinction : on n’annule pas l’interdit, on cesse de savoir où il est
Révision structurée, tableaux de psak, mémorisation rapide
La source est la michna qui clôt Avoda Zara :
« אֵלּוּ אֲסוּרִין, וְאוֹסְרִין בְּכׇל שֶׁהוּ: יֵין נֶסֶךְ, וַעֲבוֹדָה זָרָה, וְעוֹרוֹת לְבוּבִין » (עבודה זרה ע״ד ע״א)
Et les deux voies viennent de Zeva’him :
« אָמַר רַב נַחְמָן אָמַר רַבָּה בַּר אֲבוּהּ אָמַר רַב: טַבַּעַת שֶׁל עֲבוֹדָה זָרָה שֶׁנִּתְעָרְבָה בְּמֵאָה טַבָּעוֹת, וְנָפְלָה אַחַת מֵהֶם לַיָּם הַגָּדוֹל – הוּתְּרוּ כּוּלָּן; דְּאָמְרִינַן: הָךְ דִּנְפַל הַיְינוּ דְּאִיסּוּרָא » (זבחים ע״ד ע״א)
« סְפֵק עֲבוֹדָה זָרָה אֲסוּרָה, וּסְפֵק סְפֵיקָהּ מוּתֶּרֶת. כֵּיצַד? כּוֹס שֶׁל עֲבוֹדָה זָרָה שֶׁנָּפַל לְאוֹצָר מָלֵא כּוֹסוֹת – כּוּלָּן אֲסוּרִין; פֵּירַשׁ אֶחָד מֵהֶן לְרִיבּוֹא, וּמֵרִיבּוֹא לְרִיבּוֹא – מוּתָּרִין » (זבחים ע״ד ע״א)
| La source | Ce qu’elle établit | Conséquence dans le seif |
|---|---|---|
| La michna d’Avoda Zara (ע״ד ע״א) | L’idole interdit en quelque quantité | אוסרים בכל שהוא — jamais d’annulation |
| Rav, dans Zeva’him (ע״ד ע״א) | La bague tombée, c’était l’interdite | נפל לים או נשרף — le reste permis |
| La baraïta (זבחים ע״ד ע״א) | Un doute redoublé est permis | Le passage d’un mélange à l’autre |
| Rabbi Elazar / Rav Na’hman | Deux par deux, non un par un | שנים שנים ביחד |
| Le Rambam (ע״ז ז׳:י׳) | Deux bagues tombées, non une | ויש מי שאוסר |
| Clause du seif | Qui parle | Ce qui en résulte |
|---|---|---|
| אלילים ומשמשיה ותקרובתה אוסרים בכל שהוא | Mehaber | Pas d’annulation, même dans mille |
| ואם א׳ מהתערובו׳ הראשון נתערב בשנים אחרים ונפל מהג׳ אחד לב׳ אחרים הרי אלו האחרים מותרים | Mehaber | Le troisième mélange est permis (le deuxième selon le Chakh) |
| וכן אם אחד מהתערובות הראשון נפל לים או נשרף בענין שנאבד מהעולם כל הנשארים מותרים | Mehaber | L’objet disparu, c’était l’interdit |
| שנים שנים ביחד אבל לא האחד לבדו ובלבד שלא יהנה אדם אחד מכולם | Mehaber | La réserve : par paires, et pas tout à un seul |
| ויש מי שאוסר אלא אם כן נפלו שתים לים הגדול או נשרפים | Mehaber (second avis) | Le Rambam : deux objets disparus |
Les deux voies reposent sur la même idée et portent les mêmes conditions, que le Beit Yossef tient du siman 110.
| Voie | Ce qui doit s’être passé | Conditions | Ce qui est permis |
|---|---|---|---|
| Le passage | Un objet du 1er mélange dans un 2e, puis un du 2e dans un 3e | Minorité du 1er mélange ; 1er mélange permis d’après la Torah ; interdit certain | Le 3e (Mehaber) — déjà le 2e (Chakh) |
| La disparition | Un objet du 1er mélange tombé à la mer ou brûlé | Disparu du monde — pas perdu ni vendu ; deux objets selon le Rambam | Le reste, deux par deux, pas tout à un seul |
La condition de minorité : « דהיינו דוקא כשמיעוט התערובות הראשון נתערב עם אחרים אבל אם רוב התערובות הראשון נתערב עם אחרים אין זה ספק ספיקא ולפיכך כולם אסורים » (בית יוסף יו״ד ק״מ)
La condition du premier mélange : « דהא דתלינן להקל בספק ספיקא דוקא כשתערובות הראשון מותר מן התורה כגון שנתבטל ברוב » (בית יוסף יו״ד ק״מ)
Et l’interdit doit être certain : « ודוקא שהאיסור שנתערב הוא ודאי איסור אבל ספק איסור שנתערב ונפל מאותה תערובות למקום אחר התערובות השנית שרי » (שו״ע יו״ד ק״י:ח)
Mehaber — le troisième mélange seulement, comme pour les objets importants du siman 110. Tour, Rambam — dès le deuxième :
« לפיכך אם אחד מתערובות הראשון נתערב בב׳ אחרים מותרין » (טור יו״ד ק״מ)
« פֵּרַשׁ כּוֹס אֶחָד מִן הַתַּעֲרֹבֶת וְנָפַל לְכוֹסוֹת שְׁנַיִם הֲרֵי אֵלּוּ מֻתָּרִין » (רמב״ם הלכות עבודה זרה וחוקות הגויים פרק ז׳ הלכה י׳)
Le Chakh explique la rigueur du Mehaber par le Kessef Michné, et la refuse :
« ולעיל סימן ק״י ס״ח בדברים החשובים פסק המחבר דלא שרי אלא התערובות הג׳ ולזה אסר גם כאן התערובות השני » (ש״ך יו״ד ק״מ ס״ק ב)
« אבל כבר כתבתי לעיל סימן ק״י ס״ק נ״א דדברי הרמב״ם הם ברורים ואינם סותרים זה את זה כלל ובכאן שרי התערובות השני לכ״ע » (ש״ך יו״ד ק״מ ס״ק ב)
Le Baer Hetev suit le Chakh :
« כ׳ הש״ך דהמחבר לטעמיה אזיל דס״ל בסי׳ ק״י דלא שרי אלא תערובות הג׳ אבל כבר כתבתי שם דבכאן שרי התערובות השני לכ״ע » (באר היטב יו״ד ק״מ ס״ק א)
Le Mehaber : התערובות הג׳. Le Chakh, le Baer Hetev, le Tour et le Rambam : התערובות השני. C’est la seule ma’hloket du siman, et le niveau 4 en tire la ligne.
Le Tour lit אנא תרתי קאמינא comme « deux par deux » ; le Rambam comme « deux bagues tombées » :
« וְהָא אָמַר רַבִּי אֶלְעָזָר: לֹא הִתִּיר רַבִּי אֱלִיעֶזֶר אֶלָּא שְׁנַיִם שְׁנַיִם, אֲבָל אֶחָד אֶחָד – לָא! אֲמַר לֵיהּ: אֲנָא תַּרְתֵּי קָאָמֵינָא » (זבחים ע״ד ע״א)
« מותרין ליהנות בהם שנים שנים ביחד אבל לא מאחד לבדו » (טור יו״ד ק״מ)
« טַבַּעַת שֶׁל עֲבוֹדַת כּוֹכָבִים שֶׁנִּתְעָרְבָה בְּכַמָּה טַבָּעוֹת וְנָפְלוּ שְׁתַּיִם מֵהֶן לַיָּם הַגָּדוֹל הֻתְּרוּ כֻּלָּן שֶׁאֲנִי אוֹמֵר אוֹתָהּ הַטַּבַּעַת הָיְתָה בִּכְלַל הַשְּׁתַּיִם » (רמב״ם הלכות עבודה זרה וחוקות הגויים פרק ז׳ הלכה י׳)
Le Beit Yossef en donne la source :
« משמע שהוא סובר דע״כ לא שרי רב נחמן אלא בנפלו שתים וכדאיתא בגמרא דאמר ר״נ אנא תרתי קאמינא » (בית יוסף יו״ד ק״מ)
| Seif | En une ligne |
|---|---|
| 1 (unique) | L’idole, ses accessoires et ses offrandes interdisent en quelque quantité — mêlés à mille, tout est interdit ; mais un objet passé dans un second puis un troisième mélange libère le troisième (le second déjà selon le Chakh) ; et un objet tombé à la mer ou brûlé libère le reste, deux par deux, sans qu’un seul profite de tout — le Rambam exigeant que deux objets aient disparu. |
DAAT דעת — © 5786 / 2026 · Retour à l’accueil · Siman ק״מ · ♥ Soutenir